Kurtuluş Savaşı Sırasında Kurulan Yararlı Ve Zararlı Cemiyetler

ÖSYM hemen hemen yapılan her KPSS sınavında kurtuluş savaşı sırasında kurulan cemiyetler ile ilgili soru sormaktadır. KPSS Tarih dersinin en çok karışılan konularından birisi olan yararlı ve zararlı cemiyetler konusunun özet ders notlarını sizlerle paylaşıyoruz.

  1. ZARARLI VEMİYETLER

 

  1. AZINLIKLARIN KURDUĞU ZARARLI CEMİYETLER

 Bu cemiyetlerin ortak özellikleri

 

*        Anadolu’nun işgalini kolaylaştırmak

*        İtilaf Devletleri’yle işbirliği yaparak onlardan yardım almak

*        Türk topraklarını parçalamak ve bağımsız devletler kurmak

*        Mondros Mütarekesi’nin maddelerinden istifade etmek

*        Türk milli birliğini bozmak

*        Dışarıdan göçmenler getirerek nüfuslarını arttırmak

*        Azınlıkların kurduğu zararlı cemiyetlerin dışarıdan göçmen getirerek nüfuslarını çok göstermek istemesinin nedeni Wilson ilkelerine göre yapılacak olası bir taksi­mattan daha çok pay almaktır.

 

  1. a) Mavri-Mira Cemiyeti: Bu cemiyet İstanbul Rumları ve Fener Rum Patrikhanesi tarafından kurulmuş Merkezi İstanbul’dur. Amacı; Bizans İmparatorluğu’nu yeniden kurmak, Yunanis­tan’ın ve Yunan Hükümeti’nin propagandasını yapmak ve Yunanlıları Anadolu’ya yerleştirmektir.

 

Bu cemiyetin yan kuruluşları: Yunan Kızılhaçı, Resmi Göçmenler Komisyonu, Yunan okullarındaki izcilik kuruluş­larıdır.

 

  1. b) Etnik-i Eterya Cemiyeti: Kurulan ilk zararlı cemiyettir, ilk kez Yunan isyanı sırasında kurulan cemiyet, sonra diğer zararlı Rum cemiyetlerle bera­ber Türk topraklarını parçalamak amacıyla faaliyet göster­miş Diğer Rum cemiyetlerine destek vermiştir.

 

  1. c) Pontus Rum Cemiyeti: Üyeleri Trabzon, Giresun, Samsun ve Kuzeydoğu Anado­lu’da faaliyet gö Merkezi Trabzon’dur. Amacı; Pontus-Rum Devleti’ni, Batum’dan İnebolu’ya kadar uzanan sahilde yeniden kurmaktır. Bu cemiyeti İstanbul’daki Fener Rum Patrikhanesi de desteklemiştir.

 

  1. d) Ermeni Gizli Cemiyeti (Hınçak ve Taşnak Cemiyetleri): Cemiyetin merkezi İstanbul’dadı Başta Rumlarla birlikte çalışmışlardır. Amacı; Avrupa’nın büyük devletlerince Mondros Mütarekesi’nde ve Sevr Antlaşması‘nda belirtilen bir Ermeni Devleti’ni Doğu Anadolu topraklarında kurmaktır. Cemiyet Hıncak Komitesi ismiyle, Gizli Ermeni siyasi teşek­külleriyle bölücü ilişkiler kurmuştur.

 

  1. e) Makabi ve Alyans-İsrailit Cemiyeti: İstanbul’da Makabi ve bu cemiyeti destekleyen Alyans-İsrailit adlı Musevi gençlik teşkilatı tarafından kurulmuş Bu cemiyet Osmanlı vatandaşı olan Yahudilere siyasi ve sosyal haklar tanınmasını istemektedir.

 

  1. MİLLİ VARLIĞA VE TÜRKLÜĞE ZARARLI CEMİYETLER

 cemiyetlertablosu

Bu cemiyetlerin ortak özellikleri

 

*        Saltanat ve hilafet yanlısı olmaları

*        Manda ve himaye taraftarı olmaları

*        Milli birliğe zarar vermeleri

*        Düşman devletler ile işbirliği yapmaları

*        Milli Mücadele hareketine karşı olmaları

*        Düşman işgallerini kolaylaştırmaları

 

  1. a) Sulh ve Selâmet-i Osmaniye Fırkası: Cemiyet, ülkemizin kurtuluşunun kuvvet yolu ile değil de sulh yolu ile sağlanacağına taraftardı Bu sebeple aktif bir yol izleyen Milli Mücadele’nin karşısında yer almıştır. Mer­kezi İstanbul’dadır.

 

  1. b) Hürriyet ve İtilâf Fırkası: Bu cemiyeti, halifeliğe taraftar olan hilafetçiler ve aşırı dinci­ler kurmuş Kurtuluş Harekâtı‘nın tamamen karşısındadır. En kuvvetli olduğu il Konya’dır ve merkezi İstanbul’dadır. Anadolu’daki isyanların teşvikçisi olmuştur.

 

  1. c) Kürt Teali Cemiyeti: Cemiyetin merkezi İstanbul’dadı Wilson Prensipleri’ne göre Doğu Anadolu’da bağımsız bir devlet kurmayı amaç­lamıştır. Bölücü bir cemiyettir. Doğu Anadolu’da şubeler açmıştır. Bağımsız bir devlet kurmak için İngiltere’den para yardımı ve destek görmüştür.

 

  1. d) Teali İslâm Cemiyeti: Bu cemiyeti İstanbul medreselerinde çalışan müderrisler kurmuş Amaçları, İslâm’ı yükseltmek, Osmanlı Devleti’ni düştüğü buhrandan, kuvvet yolu ile değil de, iman, din, ahlâk ve sosyal vasıtalarla kurtarmaktır. Hürriyet ve itilâf Fırkası ile işbirliği yapmıştır. Cemiyetin merkezi İstanbul’dadır. Milli Mücadele’nin karşısında yer almıştır.

 

  1. e) İngiliz Muhipleri Cemiyeti: Bu cemiyetin üyeleri, padişaha, İstanbul Hükümeti’ne ve İngilizlere tam bir bağlılık göstermişlerdir, İngiltere’nin man­dasına taraftardı Milli Mücadeleye karşı çıkmış ve milli mücadeleyi engellemek için çalışmışlardır.

 

  1. f) Wilson Prensipleri Cemiyeti: Bu cemiyetin kurucuları, Amerika’ya yakın ve Amerikan mandasına taraftar kiş Milli Mücadele’nin karşısında yer almışlardır. Bazı durumlarda Hürriyet ve İtilâf Fırkası ile işbirliği yapmıştır. Cemiyetin amacı; I. Dünya Savaşı yenil­gisinin neticelerini gidermek, Wilson Bildirisinde belirtildiği şekilde ülkeyi diğer ülkelerle eşit hukuka sahip bir ülke hâline getirmektir. Bu cemiyet taraftarlarının, manda teklifini ABD kongresi kabul etmemiştir.

 





  1. MİLLİ (ULUSAL) CEMİYETLER (YARARLI CEMİYETLER )

 

Bu cemiyetlerin ortak özellikleri

 

*        Cemiyetler bölgesel kurulmuşlardır.

*        Amaçları düşman işgalini önlemek, Türk milletinin hürriyet ve bağımsızlığını sağlamaktır.

*        Basın ve yayın yoluyla hak aramak yolunu seçmişlerdir.

*        Ülkenin müdafaası için silahlı mücadeleyi kabul etmiş­lerdir.

*        Halkı teşkilatlandırmak için bulundukları yörelerde kongreler düzenlemişler, mitingler yapmışlardır.

*        Cemiyetlerin ortaya çıkışındaki temel sebep Türk Milli­yetçiliğidir.

 

  1. a) Trakya Paşaeli Cemiyeti: Cemiyetin merkezi Edirne’dedir. Amacı; Trakya’daki Rumla­rın taşkınlıklarına son vermek ve Trakya’nın Yunanistan’a katılmasını ö

 

  1. b) İzmir Müdafaa-i Hukuk-i Osmaniye Cemiyeti: İzmir’in işgalinden önce, bu şehrimizin Mondros Mütareke-si’ne göre Yunanlılara verileceğinin duyulması üzerine, cemiyet 2 Aralık 1918’de İzmir’de aydın kişiler tarafından kurulmuş Amacı; izmir ve civarında yaşayan halkın Rum olmayıp, burada yaşayanların çoğunluğunun Türk olduğu hakkında, dünya kamuoyunu aydınlatmak ve Paris’te top­lanmış bulunan Barış Konferansı nezdinde bu konuda teşebbüslerde bulunmaktır.

Redd-i İlhak Cemiyeti, 14 Mayıs’ta İzmir-Bahribaba parkın­da düzenlediği bir mitingle Yunan istilâsına silâhla karşı koymak için direnme kararı almıştır.

 

Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri’nin düzenlenmesinde etkili olmuşlardır.

 

  1. c) Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti (Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti): Cemiyetin merkezi İstanbul’dadı Erzurum ve Elazığ‘da şubeleri açılmıştır. Amacı; Doğu Anadolu’da Mondros Mütarekesi’ne göre kurulması söz konusu olan Ermenistan’ın kurulmasını önlemektir.

 

Cemiyet özetle şu üç prensibi benimsemiştir;

 

*        Asla göç etmemek,

*        Saldırıya uğrayan bir bucak dahi olsa, buranın mü­dafaasında birleşmek,

*        İlim, ekonomi ve din alanında teşkilâtlanmaktır.

 

Bu kararlarda amaç Türkleri her açıdan Ermenilere karşı üstün hale getirmektir. Cemiyet, Doğu Anadolu’da yaşayan Türklerin, Ermenilerden çok olduğunu ispatlamak için basın yolu ile propaganda faaliyetlerine girişmiştir. Bu cemiyetin çalışmalarını Mustafa Kemal’de desteklemiştir.

 

Doğu Anadolu’nun bölünmezliğini savunan bu cemiyetin aracılığı ile Mustafa Kemal, diğer yerel cemiyetleri tek çatı altında birleştirmiştir.

Not: Erzurum Kongresi’nin toplanmasında Doğu Anadolu Müda­faa-i Hukuk Cemiyeti etkili olmuştur.

 

 

  1. d) Trabzon Muhafaza-ı Hukuk-i Milliye Cemiyeti: Cemiyetin merkezi Trabzon’dur. Bu cemiyet Doğu Karade­niz Bölgesi’nde faaliyet gösteren Pontus-Rum davasını güden Rumlara karşı bir tepki olarak kurulmuş Cemiyet Mustafa Kemal’e destek vermiş, temsilcilerini Erzurum ve Sivas kongrelerine göndermiştir.

 

  1. e) Kilikyalılar Cemiyeti: Cemiyetin merkezi İstanbul’dadı Mondros Mütarekesi’nden sonra, İstanbul’da faaliyete geçen bu cemiyetin amacı, Adana ve dolaylarındaki, Fransız-Ermeni işbirliği harekâtına karşı, silâhlı bir direniş hareketi meydana getirmektir. Cemi­yet üyeleri Adana ve civarında Fransız-Ermeni düşman birliklerinin işgalinden kurtarılmasında büyük yararlıklar göstermişlerdir.

 

  1. f) Milli Kongre Cemiyeti: İstanbul’da kurulmuş Bu cemiyetler basın yoluyla Türk Milletinin haklı davasını dünya kamuoyuna duyurmak için çalışmıştır. Kuvayı Milliye adını ilk defa bu dernek kullan­mıştır.

 

Not: Milli Cemiyetler, Sivas Kongresinde (4-11 Eylül 1919) Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleş­tirilmiştir.

 

KUVAY-İ MİLLİYE TEŞKİLATI

 

Mondros Mütarekesi sonrası ordular terhis edilmişti. Tümen­lerin ve alayların sayısı birkaç yüzle ifade ediliyordu. Bunun yanı sıra, mevcut askeri birliklerin durumu da asker kaçakla­rı dolayısıyla daha da azalmıştı. Bu sebeple Yunanlılar Batı Anadolu’yu işgale başladıklarında 56, 57 ve 61. Tümenlerin birkaç yüz kişilik zayıf kuvvetlerini bulmuşlardı. Üstelik padişah, Yunanlılarla savaş durumunda olunmadığını ilan etmiş ve hükümet de gerek askeri kuvvetlerin gerekse halkın işgale karşı direnmemesini bildirmişti. Zayıf mevcutlu askeri birliklerin komutanları, milli duygularla vatanlarını savunurken Türk vatandaşları ve onların yanı sıra eskiden eşkıyalık yapan bazı efeler, adamlarıyla birlikte bu direnişe katıldılar, hatta bazı yörelerde duruma hâkim oldular.

 

Halkın, askerin, efelerin oluşturduğu bu direniş hareketinin ortak noktası vatan savunması ve Türklük duygusu idi. Böylece oluşan bu direniş hareketi Ayvalık’tan Denizli’ye kadar uzanan geniş bir çizgi üzerinde milli cephenin doğ­masına yol açtı. Bu milli cepheyi oluşturan kuvvetlere ve bu harekete dar anlamda “Kuva-i Milliye” dendi. Bu anlamıyla Kuva-i Milliye silahlı direnişi ifade etmekte idi. Sivas Kong­resinde anlamı genişledi ve bütün yurdun savunulması anlamına geldi.

 

Not: İşgalcilere karşı ilk mücadele Hatay Dörtyol’da başlamıştır. Gerçek anlamda ilk cephe ise Kuva-yi Milliye güçleri tara­fından Batı Anadolu’da Yunanlılara karşı kurulmuştur.

 

Kuva-yı Milliye düzenli ordu kurulana kadar düşman işgaline silahla karşı koymuştur. Bölgesel güçlerdir. Kuva-yı Milliye’nin görevi düzenli ordunun kurulmasıyla sona ermiştir. Fakat Kuva-yı Milliye ruhu hep devam etmiştir.

Etiketler:

Kurtuluş Savaşı Sırasında Kurulan Yararlı Ve Zararlı Cemiyetler Konusuna 5 Yorum Yapıldı
  1. ceyda diyor ki:

    Bence çok güzel olmuş

  2. muhammet diyor ki:

    çok işime yaradı çok teşekkürler…

  3. batuhan diyor ki:

    kopyala yapıştır yapın

  4. cetın diyor ki:

    bunları indirebilsek keşke yoksa varda ben mi bimiyorum güzel notlar kısa ve öz

    1. iremm diyor ki:

      aynen

Sayfa başına git